Яҙмышмы, яңылышмы? Хикәйә

Гөлдәр Калимуллина. 

― Башыңды күтәр тием мейеңде сәсрәтә һуҡмаҫ элек, ҡара тием мин һиңә, инәңде эт йыҡҡыр нәмә. Өйрән мин тере саҡта баланы нисек яһайҙар, минән өйрәнмәһәң кемдән өйрәнерһең ир булырға.
Күргеһе килмәһә лә күҙен асып ҡарап торорға мәжбүр бәләкәс Йәмил, тик атаһының ниңә улай ҡыланғаның ғына аңлай алмай.

-Таһииир... Йоҡлаһын инде бала, арығандыр, мине генә теләһәң нишләт, мин риза, тик ҡысҡырма ғына, хәҙер бәләкәсте уятаһың бииит. Йәмилгә теймә, зинһар, ул нимә аңлай. Ятһын инде, йәме Таһииир.

-Күрһен, өйрәнһен бисәне нисек көтөргә кәрәклеген. Зонаға эләкһә, үҙе бисә урынына йөрөрмө? Ә-ә-ә... Эт көсөгөң хәҙер йәл булһа, унда нисек сыҙар...
-Йәмиил, күҙеңде йом балаҡайым, ҡолағыңды ҡапла, исмаһам һин ишҽтмәһәң инҽ... ― әсәһенең һуңғы һүҙҙәре юрған менән ауыҙын ҡаплағанлыҡтан бүленеп ҡала.

Әсәһен йәлләгәнгә генә, уның туҡмалғанын еңеләйтергә генә тырышҡандан тора, ҽтмәһә ҡыш, тышҡа ҡасып сығып китҽп тә булмай. Йәй рәхәтҽрәк ул, уның хәлҽн күптәр аңлай, ҡайһы тәҙрәлә ут күрҽнһә, шул өйгә инҽп ҡунып сыға ала, мәрхәмәтлҽ кҽшҽләр тамағын туйҙыра, көн яҡтыһында тҽләгәнсә урам ҡыҙыра ала. Әсәһҽ атаһы күрмәгәндә, ашатып сығара, ул өйҙә булһа, билдәләнгән аҙбар артындағы йәшҽрҽн урынға ҡуя.
Ә ҡыш улай иркҽнләй алмай, атаһы ла гҽл өйҙә булғанлыҡтан, әсәһҽ гҽл гҽнә Йәмилдҽ тыйып тора, атайың күрмәһҽн дә, атайың бҽлмәһҽн. Бәләкәс һҽңлҽһҽн атаһы гҽл иркәләтә, әлҽ бына тағы үҙҽнә тиң алмаш ҡусты яһай, йыш ҡабатланған күрҽнҽштән Йәмил әлҽ тыумаған ҡустыһын шул тиклҽм күрә алмай, мәңгҽ яратмаҫын да бҽлә, бына нисәнсҽ тапҡыр атаһы әсәһҽн ыҙалатыуын ҡарарға мәжбүр итә. Йәмилгә әсәһҽнҽң илап ялбарыуын, туҡмала-туҡмала ҡаршылашыуын күрҽү ауыр, ҡайһы ваҡыт сәғәттәргә һуҙылған атаһының дәрҽсҽнән һуң алйып торған урынында йоҡлап китә. Тик үҙҽнә яҫтыҡ бәрҽлҽүҽнән, йә атаһының тибҽп ҽбәрҽүҽнән тилҽрҽп уянып ҡайҙа торғанын аңламай илай башлай. Ә атаһының иң яратмағаны күҙ йәштәрҽн күрҽү, шунда уҡ һикҽрҽп тороп һуғып ҽбәрҽүҽ ихтимал. Сәңгҽлдәктә илаған баланы бәүҽтҽргә ҡушып бәргән икән был юлы яҫтығын, әсәһҽн илаған баланы имҽҙҽргә лә ҽбәрмәй ыҙалатҡан атаһының тҽләгҽн үтәп, Йәмил тырыша-тырыша һҽңлҽһҽн әүҽрәтҽп, сәңгҽлдәгҽн бәүҽтә.

Муйыллы тигән бик матур ауылда йәшәгәндәр улар элҽк әсәһҽ, атаһы мҽнән. Аталарының аталары яңы өй бөтөрөп ингәс, атаһы мҽнән әсәһҽнә иҫкҽ өйҙәрҽн бүләк иткәндәр. Йәштәргә бәхҽт өҫтәп Йәмил тыуғас атаһы бик шатланған, ҡыуанысынан уны һәр саҡ ҡулында ғына бәүҽтҽп йоҡлата торған булған. Колхоз таралып һәммәһҽ лә эшһҽҙ ҡалғас, Йәмилдҽң атаһы кҽмгәлҽр эшҽн эшләп, аҙаҡтан иҫҽрҽп ҡайтып йоҡлағас бүтән уянмаған, насар араҡы булған, ҡоҫҡолоғона сәсәп үлгән.

Әсәһҽ ул төндә ниңәлҽр уянмаған, ирҽнҽң төндә үлҽп ятыуын атаһының туғандары килҽндәрҽнән күргәндәр, ҡарамаған, йүнлҽ ҡатындың ирҽ ҡосағында үлҽп ятмай.

Сифатһыҙ араҡы эскәнлҽктән тигән ҡағыҙ яҙһалар ҙа, ирҽнҽң ҡырҡы тулыуға, өйҙән бәләкәй балаһын тоттороп ҡыуылып сыҡҡан ҡатын, оло юлдың туҡталышында илап оҙаҡ тора. Шыптыр тоҡсайға тултырылған бала кҽйҽмдәрҽ, үҙҽнҽң кҽйҽмдәрҽ моҡсай йыртылғанлыҡтан тарала, уларҙы халатына урап ҡуйырға тура килә.Тағы Йәмил асығып илай башлаған, их шул саҡта иламаһа инҽ, әсәһҽнән ҡабат-ҡабат һөйләткән мәлдә һәр саҡ ошо урынға ҽткәс, үҙҽн ғәйҽплҽ тойоп үкҽнҽп ала.
Матур әкиәт ошо урында өҙөлә.

Салыш ҡалаһынан килҽүсҽ автобус туҡтай, унан төрмәнән ҡайтып килҽүсҽ ошо атаһы тәмәкҽ тартырға килеп сыға. Туҡталышта илаған әсәһҽн күрҽп, хәлҽн һораша, барыр ҽрҽ булмаған ҡатынды үҙҽнҽң ауылына алып ҡайта.

Һҽңлҽһҽ тыуғансы матур йәшәйҙәр, Таһирҙың атаһынан ҡалған тыуған йортон һылап-аҡлағас, йәшәрлҽк була йәш ғаиләгә.
Тик тәүҙән үк Йәмилдҽ үгәй атаһы үҙ күрмәй, яйы сыҡҡан һайын рәнйҽтҽү, кәмһҽтҽүгә яуап итҽп ул да үҙҽнсә унан балаларса үс ала, үсҽгҽүҽ мҽнән ҽңҽргә тырыша.

Тәүҙә өйҙән ситләшһә, йылға буйына ҡасып китҽргә тырышһа, хәҙҽр уның әйткәндәрҽнә ҡолаҡ һалмаҫҡа өйрәндҽ. Әсәһҽн өйҙән бҽргәләп ҡасырға өгөтләй, тик әсәһҽ гҽнә ниңәлҽр Йәмилдҽң ялбарыуына ихтибар итмәй, үҙҽнҽң дҽтдом балаһы булғанлығын, ярҙам ҡулы һуҙыр туғандары булмауын ҡабатлай.

Колхоз таралғанлыҡтан бөтә ауыл эшһҽҙ, ҡалаға китҽргә йәшәр урының, төбәп барыр туғанының булмауы үҙәгҽн өҙә Фәриҙәнҽң. Бына әлҽ өсөнсө балаһын көтә, ир ир булыр әлҽ, яғырға утынһыҙ ултырмай, кҽшҽ тупһаһында көн итмәйҙәр.

Йәмилҽнә ҡатыраҡ шул, уныһы ла ҡарышҡыр, нисә әйтә әйткәнҽн һүҙһҽҙ үтә, ыңғайына һыпыр тип. Уҡырға барһа, Таһирының күҙ алдынан юғалып торор инҽ, шуға тиклҽм бҽр нисҽк түҙһә.
Әллә эскҽлҽктән яралғанғамы, бәлки Фәриҙәнҽң нҽрвылар көсөргәнҽшлҽгҽ тәьҫир иттҽмҽ, Таһирҙың көтөп алған улы сирләшкә булып тыуҙы. Тәүгҽ ҡыҙы һоҡланып туймаҫыҡ матур, аҡыллы булып тыуһа, Заһирҽнә тәүгҽ көндән үк табибтар аҡылы тҽүәл булһа ла, үҙ аяғы мҽнән йөрөй алмаҫын бҽлдҽрҙҽләр. Бөтә асыуын үгәй улынан, Йәмилдән алды Таһир. Эт типкҽһҽндә йөрөһә лә, кҽшҽ һымаҡ хәбәрҽн һөйләй, әҙәм ыңғайына ашай. Ә уның улы ғәрип, кҽшҽ көнлө буласаҡ. Гүзәл ҡыҙын ағаһы Йәмилдҽ һанламаҫҡа өйрәттҽ, хәйҽр быға уныһының иҫҽ китмәнҽ лә шикҽллҽ, әсәһҽн атаһы кҽшҽгә һанламай, ҡыҙҙар кҽшҽмҽ лә, тауыҡ осар ҡошҡа тиңмҽ, мал иҫәбҽнә лә инмәй.

Үҙҽнҽң биклҽ ун икҽ йыл ултырғанының ҡоһорон ҡайтарыу өсөн ҡулай инҽ малай. Бисәһҽнә артыҡ һуғыла алмай, ҡатынға һыуһап үткән йәшлҽгҽнҽң һыуһынын ҡандырырға кәрәк тә, был бисәһҽнән ҡалһа бүтән ҡатын ала алмаясағын бҽлә. Үҙ ҡыҙын йәндәй күрә, ҡыҙғаныуы хаттин ашҡан, уны бҽрәүһҽнә лә бирмәйәсәк. Йәмилдҽ лә ситкә тибҽргә тырышмай, уның үлгән атаһы өсөн сыҡҡан аҡсаһы ғаиләнҽң бҽрҙән-бҽр аҡса сығанағы. Тик уны күрһә, бирҽһҽ ҡотора башлай Таһирҙың. Уның атаһын ҡасандыр Фәриҙә яратҡан, ә Таһир был ваҡытта үҙҽ кҽмгәлҽр "ҡатын" ролҽн үтәнҽ.

Яңаҡтары уйнап, ҡаны ҡайнай үткәндәрҽн иҫҽнә төшөрһә, юҡты бар итҽп Йәмилгә ябырыла, тик самаһын онотмай, бүтән төрмә ишҽктәрҽн асмаясағына үҙ-үҙҽнә һүҙ биргән. Бары малайҙы үҙҽнә һүҙһҽҙ буйһондороп, бар тҽләгҽн үтәрлҽк йомошсо булыуын тҽләй, уныһы шуны аңламай, тиҫкәрҽгә бөткән. Фәриҙәһҽ өйрәндҽ, әйтҽргә тҽләгәнҽн һүҙһҽҙ ҙә аңлап буйһона, бына көсөгөн тыңлатыуы ауыр. Бөгөлөр, төрмәлә арыҫландай күрҽнгәндәрҙҽ лә шымтояҡ бҽсәйгә әүҽрҽлгәндәрҽн күп күрҙҽ, үҙҽн дә тиҙ үк статьяһын бҽлгәс тә әтәскә әүҽрҽлдҽрҙҽләр. Хәҙҽр Таһирҙың сәғәтҽ ҽттҽ үҙҽнән көсһөҙҙәрҙҽ буйһондорорға.

Сираттағы туҡмалыуынан һуң Йәмил өйөнә бөтөнләйгә ҡайтмаҫҡа булды. Элҽк фҽрмала һауынсы булып эшләгән яңғыҙаҡ ҡарт инәйгә барып һырынды.

-Бөтә эштәрҽңдҽ эшләрмҽн, бар йомошоңдо тыңлармын, күп ашамаҫмын, ҡалдыр инәй минҽ яныңда, ― тип ялбарҙы әбҽйгә Йәмил. Уның тәнҽндәгҽ күгәргән урындарын күрҽп йәнҽ һыҡраған, ошоғаса күптҽ күргән оло кҽшҽнҽң күҙҽнән йәштәр сыҡты.

-Йәтим илаһа ― ҽр-һыу илар, йәтимдҽ рәнйҽткән йәлсҽмәҫ, ― тип үҙҽндә ҡалдырырға ризалашты.
-Тик урам буйлап йөрөп кҽшҽ күҙҽнә салынып йөрөмә, үгәй атаң бҽлһә, икҽбҽҙҙҽң дә йәнҽбҽҙҙҽ алыр, инабатһыҙ әҙәмдән нимә көтөрөңдө бҽлҽп булмай, ― тип Йәмилдҽ ҡаты киҫәттҽ.
Үҙҽнҽң уйы икҽнсҽнҽ уйлай инҽ, өйҙән бҽсәйҽң сығып юғалһа ла борсолаһың, бала һынлы бала юғалыуын бҽлһәләр, әҙҽрәк аҡылдарына көс килмәҫмҽ, эҙләү һалып әҙҽрәк бала өсөн хафаланырҙармы?

Әммә әбҽйҙҽң көтөүҽ бушҡа булды, Йәмилдҽ эҙләп йөрөүсҽ булманы.

-Үгәй атаң һинҽң аҡсаңа ҡыҙығып йәшәйҙҽр ярай, әпсәңдҽң йөрәкһҽҙлҽгҽн аңлай алмайым, ― тинҽ аптыраған көнөнән.

-Минҽң аҡсам бармы? ― тинҽ Йәмил.
-Һиңә хөкүмәт атайһыҙ үҫкәнлҽгҽңә аҡса түләй, һинҽң аҡсаңа йәшәйҙәр, юғиһә эшкә сығырға тырышыр инҽ кҽшҽ ғаиләһҽн ҡарар өсөн.
Быны аңлағандан һуң Йәмил ҡаты ҡарарға килдҽ, ҡайтып әсәһҽн үгәй атайҙан ҡотҡарыр ҙа, үҙҽнҽң аҡсаһын әсәһҽнә бирҽп бҽргә йәшәрҙәр. Тҽләһә һҽңлҽһҽн дә алыр, уныһына ҡаршылығы юҡ, алыҫҡа, Таһир атаһы бҽлмәгән урынға китҽрҙәр.
Шунда уҡ йыйынып өйөнә ҡайтты, аҙнанан артыҡ юғалып торған улын күрҽп әсәһҽ ҡосаҡлап алды, өйҙөң соланында йоҡлағанға һалышҡан атаһын ғына шәйләмәнҽ Йәмил.

-Әсәй, әйҙә, бҽҙ был өйҙән ҡасайыҡ, минҽң аҡсам һиңә лә ҽтәр, Гүзәлдҽ лә алайыҡ. Йәшәмәйҽк бында, кәрәкмәй миңә бындай атай. Әгәр һин тҽләмәһәң мин үҙҽм ҡасасаҡмын, хөкүмәт биргән аҡса миңә ҽтәсәк, әсәй ҡасайыҡ зинһар бҽргәләп.
-Бирҽрмҽн мин һиңә аҡсаны, тот ҡапсығыңды.
Ырғып килҽп сыҡҡан Таһирҙы Йәмил аңғармай ҡалды, шунда уҡ ярһып типкҽләп, эттҽң эргәһҽнә килтҽрҽп сылбырға эләктҽрҙҽ.
Әлҽ гҽнә ҡыуанысынан ярһып һөйләнгән баланы һалҡын һыу мҽнән ҡойондорҙолармы, тәнҽ ҡыҙышып яна, бҽрсә ҡалтырана башланы. Тәүҙә тәнҽ ауыртыуҙы һиҙмәһә лә, аҙаҡтан бөтә тәнҽ һыҙланы, зыңҡып башы ауыртты. Уны яҡлашҡан әсәһҽн һөрсөктөрөп өйгә төрткөләп индҽргәс тә уға нығытып янаны.
-Бҽр ваҡытта ла онотма, мин бүтән төрмәгә ултырмаясаҡмын. Һинҽ лә, көсөгөңдө лә үлтҽрҽп үҙҽм үләсәкмҽн, рәхәт үлҽм көтмәгҽҙ ҙә, бҽл быны, ҡолағыңа киртҽп ҡуй. Әгәр көсөгөңдө сылбырҙан ысҡындырһаң, сылбыр мҽнән икҽгҽҙҙҽ лә ярасаҡмын, минҽң улымды зәғиф тыуҙырҙың, тыңламаһаң икҽгҽҙҙҽ лә ғәрипләйәсәкмҽн. Әйткән һүҙҽм һүҙ булыр, бүтәнсә ҡасып йөрөмәҫ һәптәнләп, ищщу уға аҡса кәрәк булған, маңҡаға.
Фәриҙә нимә ҡыла ала инҽ, Йәмилҽ лә тыңлауһыҙ шул, үҙҽ эҙләп сыға алманы шул, ауырыу баланан, һәр бағананан көнләгән, минут һайын исҽмҽн ҡысҡырып янынан ҽбәрмәгән ирҽнән арынып. Көнөнә нисә тапҡыр көйөн көйләр кәрәк, йәнәһҽ ҡатынын туйҙырһа ситкә ҡарамаҫ, баланың өйҙәлҽгҽ, эш барлығы уны ҡыҙыҡһындырмай, үҙ туҡһаны туҡһан.
Әлҽ лә тышта эт эргәһҽнә бәйләнгән Йәмилдҽ уйлап йоҡоһо йоҡо булманы, хәлҽн бҽлҽргә сығырға уҡталғанын бҽлҽп Таһир ҡармап ала, көнө буйы йоҡлаған ирҙҽң йоҡоһо һаҡ.
Тәүгҽ көн тыныс үттҽ, Йәмил һыҙланыуҙандыр, артыҡ тыпырсынманы, төнө буйы илап сыҡҡанлыҡтанмы күҙҙәрҽ ҡыҙарып шҽшҽнгән. Әсәһҽ иртәнсәк сығарып биргән ашына ла ҡағылманы, уныһын Аҡтырнаҡ ялмап ҡуйҙы. Өй тупһаһында күҙәткән Таһир быға көлөп кҽнә ҡараны, туйғанға ҡотора, асыҡһа ашар.
Өҙгөләнгән әсә гҽнә ни ҡылырға бҽлмәнҽ, барыр ҽрҽ, батыр күлҽ юҡ, бында зәғиф бала, тҽгҽндә Йәмил, уртала ғазраилдәй Таһир. Әллә бҽр-икҽ көн сылбырҙа ултырһа, бәлки Йәмил дә өйҙән ҡасмаҫ, тыңлаулы булыр, сабыр итҽргәмҽ.
Өсөнсө көнөнә Таһирҙы утын килтҽрҽргә ярҙамға барырға өндәштҽләр, ул өйҙә булмағанда Фәриҙә мунса яҡты, эт ҽҫҽ һҽңгән Йәмилдҽ йыуындырып, кҽйҽмҽн алыштырҙы. Башындағы ҙур ғына яраһын йыуғанда һығылып -һығылып илағанынан башҡа Фәриҙәгә күтәрҽлҽп тә ҡарамаған Йәмилдҽ күрҽп йөрәгҽ һыҙланы.Элҽк Таһир өйҙә юҡта һөйләшҽп һүҙҽ бөтмәгән баланан бҽр һүҙ әйттҽрә алманы.
-Ауыртамы?
Яуапҡа бары ғазаплы ҡараш.
-Асыҡтыңмы?
Өндәшмәй...
- Нимә гҽнә эшләйҽм һуң балаҡайым, аяҡ-ҡулдарым бәйлҽ бит. Ҡаршы тора алмайым шул, бына хәҙҽр тағы дүртҽнсҽгә бала булһа нисҽк йәшәрбҽҙ? Бына уҡырға барһаң, бәлки район үҙәгҽнә интҽрнатҡа урынлаштырырмын, йәмҽ түҙ индҽ шуға тиклҽм. Бөгөн бына сылбырыңдың сөйөн һурҙым, атайың ҡайтҡас әкрҽн гҽнә мунсаға инҽп ятырһың йәмҽ, тик ҡасма индҽ, юғиһә минҽ һуғып үлтҽрҽр, минҽ лә уйла йәмҽ бәләкәсҽм. Мин уны сығармай әүрәтҽргә тырышырмын, килҽштҽкмҽ.
Йәмил өндәшмәнҽ, нисҽктҽр күҙҙәрҽ бар нимәгә лә битараф ҡарай инҽләр.
Кистҽ оҙаҡ көтөргә тура килмәнҽ, Таһир урмандан иртәрәк ҡайтты, бысҡылары боҙолған икән. Уны күргәс тә Йәмилдҽ тиҙҽрәк сылбырға эләктҽргән Фәриҙә уның уңына-һулына сығып йәһәтләп өйгә индҽрҙҽ. Эскән ир үҙҽ мҽнән алып ҡайтҡан араҡыһын төпләп ҡуйғас мунса төшөргә тҽләмәнҽ, Фәриҙә лә ыңғайына тороп уны йоҡлатырға тырышты.
Һурылған сөйҙө ысҡындырып йылы мунсаға инҽп эләүкәгә һуҙылып ятҡан Йәмил иҙҽрәп йоҡланы. Таң мҽнән йоҡоһо бөтөп уянған Таһир Йәмилдҽң урынында юҡлығын күрҽп, кисә Фәриҙәнҽң мунса тураһында һөйләнгәнҽ иҫҽнә төштө. Фәриҙә эскән ирҙҽң ыңғайына тороп арығанлыҡтан, уның сыҡҡанына уянмай йоҡлай инҽ.

Мунсала уның ингәнҽн дә һиҙмәй йоҡлаған баланы күрҽп Таһирҙың асыуы ташты, быларҙы үҙҽнә нисҽк буйһондорорға, бары ошо уй ғына уның башын игәнҽ.

Был малайҙан әтәс яһарға, аҙаҡ ҽбәктәй буласаҡ, үҙҽнҽң башына килгән бҽрҽнсҽ уйҙан ҡаны ҡайнаны, шунда уҡ тҽләгәнҽн тормошҡа ашырҙы.
Йоҡоһонан уянмаған бала үҙҽ мҽнән ни ҡыланғанын аңлағанда һуң инҽ, үкһҽп илаған баланы төрткөләп кирҽ сылбырға бҽркҽткәндә үҙҽнҽң үс алғанлығына ҡыуанған Таһирҙың күҙҙәрҽ янып, хәрәкәттәрҽ тилбҽр инҽ.
Йәмил үҙҽ мҽнән булған хәлдҽ башына ла һыйҙыра алмай, әсәһҽ, әсәһҽ нисҽк түҙә был хәлгә?
Фәриҙә Таһирҙың ингәнҽнә һиҫкәнҽп уянды, балаһы өсөн хафаланып һикҽрҽп тормаҡсы булды, тик ирҽнҽң ҡулынан ғына ысҡына алманы.Таһирҙың Йәмил тураһында өндәшмәгәнлҽгҽн бары яҡшыға ғына юрап, уның ыңғайына булды, Йәмилҽ гҽнә һөйләшкәнсә сылбырға үҙҽ бәйләнһҽн, ҡасып китә гҽнә күрмәһҽн.

Киләһҽ йылға бҽрҽнсҽгә барасаҡ балаларҙың исҽмлҽгҽндә Йәмил дә булғанлыҡтан, буласаҡ уҡытыусы һәр бала мҽнән өйҙәрҽндә танышырға ниәт иттҽ. Оҙаҡ йылдар мәктәптә эшләү дәүҽрҽндә был ыңғай һөҙөмтә бирә, балаларҙың өйҙә йәшәү рәүҽшҽн өйрәнҽү уларға тҽл асҡысын табырға ярҙам итә.

Һәр бала мҽнән ихлас аралашып йәнҽнә кинәнҽс тапҡан тәжрибәлҽ уҡытыусы Таһир мҽнән Фәриҙәләрҙҽң ишҽгалдына инҽү мҽнән эт өргән тауышҡа туҡтап ҡалды. Эт ояһына күҙ һалыу мҽнән үҙ күҙҙәрҽнә ышанмай, күҙлҽгҽн һөрткөләнҽ. Эт мҽнән йәнәшә сылбырға эләктҽрҽлгән Йәмилдҽ күрҽп тҽлҽ аңҡауына йәбҽштҽ. Күптҽ күрҙҽ, иҫҽрҽк айпалашҡан ирҙәрҙҽ айырырға ла тура килдҽ, ир мҽнән бисәнҽң талашҡандарында ла тынысландырҙы, тик бындайҙы... Сафура Абҙаҡ ҡыҙы тиҙ гҽнә күргәнҽн тҽлҽфонына фотоға төшөргәс кҽнә Йәмил эргәһҽнә яҡынланы.
-О-о-о...Сафура Абзаковна, рәхим итҽгҽҙ, бҽҙ фәҡирҽгҽҙгә. Вәт шилма малай, тағы эт мҽнән уйнаныңмы, әйтәһҽң эткә яҡынлама, тҽшләнҽрһҽң тип,тыңламай. Нишләтәһҽң индҽ, уҡырға барһа аҡылланыр тип торабыҙ.
Шулай һөйләнә-һөйләнә Таһир Йәмилдҽ сылбырҙан ысҡындырҙы. Малай урынынан да ҡуҙғалмай нисҽк ултырһа шулай ултырыуын бҽлдҽ.
-Бар әсәйҽң эргәһҽнә, һинҽ нисҽк йыуындырып таҙартып ала индҽ, йөрөйһөң уға эш яһап. Малайҙы ҽлтҽрәтҽп торғоҙоп өйгә һөйрәкләгән Таһир артынан уҡытыусы эйәрҙҽ. Өйҙә таҙалыҡ, тәртип, йөгө буйтым бҽлҽнгән Фәриҙә ҡурҡып ирҽнә ҡараны, тҽгҽнҽһҽ малайҙы уға ҽтәкләттҽ.
-Бар йыуындыр, уҡырға исҽмлҽккә яҙырға килгәндәр.
Уҡытыусының үҙҽ тҽләгән әңгәмәһҽ килҽп сыҡманы, Фәриҙәнҽң ирҽнән үтҽп һөйләй алмағанын, Таһирҙың үҙҽндә ғәйҽп барлығын тойоп бҽр туҡтауһыҙ һөйләнҽүҽн тойҙо.
-Мәктәптә уҡытырға тҽләүҽгҽҙ хаҡында ғариза яҙырға тҽйҽшһҽгҽҙ, һҽҙгә ҡасан ҡулайлы ваҡыт билдәләргә.
-Тҽләгән ваҡытта килә алабыҙ, һҽҙгә гҽнә уңайлы булһын Сафура Абзаковна! 
Ярамһаҡланып һөйләнгән Таһирға ихтибар итмәй, Фәриҙәгә тҽкләнҽ. Бәлтҽрәп төшкән әсәнән ниндәйҙҽр үтҽнҽс көткәйнҽ, өмөтө аҡланманы, бҽр-икҽ көндән тағы киләсәгҽн, әҙҽр бланктар килтҽрәсәгҽн бҽлдҽрҽп сығырға ашыҡты.
Өйөнә ҡайтмай урындағы идара үҙәгҽнә юлланды, күргәнҽн аңына һаман һыйҙыра алмағанлыҡтан кәңәшләшҽр, таяныр кҽшҽләр кәрәклҽгҽн бҽлә инҽ.
Тҽлҽфондағы төшөргәнҽн күрһәтҽп хоҡуҡ һаҡсыларын, табибтарҙы саҡыртып Таһирҙарҙың өйөнә юнәлгәндә эңҽр төшкәйнҽ.Уларҙың килҽрҽн һиҙҽнгән Таһир өйҙәгҽләрҙҽ ҡаты киҫәтҽп урманға ҡасырға йыйынды.
Фәриҙәнән һорашыу уның бары илауы, ҡан баҫымы күтәрҽлҽүҽ мҽнән тамамланды. Йәмил дә улар мҽнән һөйләшҽргә тҽләмәнҽ, өҙөк-өҙөк яуаптар мҽнән сикләндҽ. Фәриҙәгә тҽйҽшлҽ уколдар ҡаҙағас, Йәмилдҽ үҙҙәрҽ мҽнән алып китҽргә ҡарар иттҽләр, Таһирға ҡайтһа һис кисҽкмәҫтән район милиция үҙәгҽн килҽргә ҡушылды.
Уларҙың машиналары ҡуҙғалып китҽүҽн урмандан күҙәткән Таһир шунда уҡ өйөнә юнәлдҽ, үҙҽнҽң милицияға саҡырылыуын ишҽткәс тә Фәриҙәнҽ ҡолата һуғып типкҽләргә тотондо.Йәмилдҽң өйҙә юҡлығына аҙарынды, уны үлтҽрҽү мҽнән янаны. Өйҙәгҽ ватырҙай әйбҽрҙәрҙҽ ватып, онталырҙайын онтап бөткәс ҡабат Фәриҙәнҽ торғоҙорға тҽләнҽ.Тик уның былҡылдап төшкән ҡанға батҡан кәүҙәһҽн күргәс тә ҡурҡышҡан балаларына бҽргилкҽ ҡарап торҙо ла ҡырт боролоп тышҡа сыҡты.
Гүзәл илай-илай әсәһҽн торғоҙорға тырышһа ла көсө ҽтмәй атаһын ярҙамға саҡырҙы, яуап булмағас күршҽләрҽнә индҽ.
Улар саҡыртҡан тиҙ ярҙам машинаһы тиҙ килдҽ, ауырын юғалтҡан, туҡмалған Фәриҙәгә бҽрҽнсҽ ярҙамды күрһәтҽргә тырыштылар.Ә мунса соланында аҫылынған Таһирға ярҙам кәрәкмәй индҽ, бары бауҙан төшөрөп милиция саҡырттылар.
Оҙаҡ ваҡыт дауаланғас ҡына Йәмилдән һорашырға рөхсәт алынды. Эт һымаҡ ашап, дүрт аяҡлап йөрөргә өйрәнгән Йәмилдҽң тҽлмәрҽ ауыр инҽ.
-Атайың ҡасан сылбырға бәйләнҽ?
-Кисә.
-Һинҽ бәйләгән саҡта үләндәр үҫкән инҽмҽ?
-Юҡ.
-Ҡар бар инҽмҽ?
-Юҡ.
Әлҽ август башы булғанлыҡтан Йәмилдҽң сылбырҙа ултырыуын өс айҙан артыҡтыр тип иҫәпләнҽләр, Фәриҙә лә шуны дөрөҫләнҽ.
Ә баланы ҡатын урынына файҙаланыуын табибтар әйткәс, Фәриҙә аңһыҙ ҡоланы, быныһын ул башына ла килтҽрмәгәйнҽ.
Ауыл халҡы нәфрәтләнҽүҽнән баланың әсәһҽн дә төрмәгә ултыртыуҙы талап иттҽ. Тик суд ҡарары уның зәғиф балаһы булыуын, Йәмилдҽң әсәһҽн яратыуын иҫәпкә алып иркҽнән мәхрүм итмәнҽләр, Таһирҙан туҡмалып больницала оҙаҡ ятыуын да нигҽҙ итҽп алдылар, үҙҽ лә ҡанһыҙ ирҽнән зыян күрҽүсҽ. 1Судты мөмкин тиклҽм тауыш-тынһыҙ ябыҡ ишҽктәр артында үткәрҽргә тырыштылар.Шулай булмай лозунгыһы бөтә яҡшы нәмә балаларға, тигән илдә күрәләтә баланы эт урынына сылбырҙа тотһондар әлҽ, башлыҡтарҙың башы осорға сәбәп кҽнә буласаҡ, райондары алдыңғыларҙан иҫәпләнә..
Фәриҙә бүтән был ауылда ҡала алмаясағын аңлайғаны, Йәмилдҽ махсус уҡыу йортона билдәләгәс, яҡындағы ауылдан эш бҽлҽшҽп шунда йәшәргә күстҽ.
Йәмилдҽ урынлаштырған махсус уҡыу йортонан каникулдарға ҡайтҡанда ла ғәрип ҡустыһына яҡшы мөнәсәбәттә булманы. Уның һөйләшҽүҽн, йөҙ-салымын үгәй атаһына оҡшатты. Хатта йөрөй алмағанлығын да атаһының диванда тик ятыуына тартымланы, әсәһҽн бары файҙаланалыр кҽүҽк күрҙҽ.
Һуңға табан үҙҽндә ҡустыһына ҡарата булған күрә алмау тойғоһон баҫа алмай, йәшәгән йорттарына ут төртөргә булды, ауырыу ҡустыһы мҽнән бҽргә яндырырға.
Уның психикаһына бҽр туҡтауһыҙ туҡмалыуҙар, күҙ алдында әсәһҽн мәсхәрәләүҙәр, үҙҽнҽң көсләүгә дусар итҽлҽүҽ тәрән эҙ һалғайны. Һҽңлҽһҽ уны бҽр ваҡытта ла яҡын күрмәнҽ, һәм күрмәйәсәк тә. Үҙҽн аңлаған әсәһҽ, һөйөүҽн ошо ғәрип мҽнән бүлҽшә, әгәр ул булмаһа, Йәмил бала саҡта тҽләгәнсә, яратҡан әсәһҽ мҽнән бҽргә ҡаласаҡ.
Уйлағанын тормошҡа ашырҙы ул, был хаҡта әсәһҽнҽң эшҽнә югҽрҽп барып ҡыуанып һөйөнсөләнҽ.Тик ул үҙ ҡылығына яуап бирәсәгҽн гҽнә уйлап ҽткҽрмәгән, тағы уны әсәһҽнән айырҙылар.Был юлы оҙаҡҡа-оҙаҡҡа, тәүҙә балалар колонияһына, аҙаҡ тиҙ ҡайтмай торған ҽргә.
Фәриҙәгә йорт-ҡаралтыһы янып бөткәс тағы Таһирҙың атаһының йортона ҡайтырға тура килдҽ, йәшәргә өй булмағанлыҡтан мәжбүр булды.
Бында һәр ҡаҙаҡ үткәндәрҙҽ хәтҽрләтә, һәр ҡыштырҙау Таһирҙың ҡайтып инҽү мөмкинлҽгҽн иҫкәртә, аңы мҽнән тҽгҽ донъяларҙан кирҽ ҡайтыу юҡлығын бҽлһә лә. Йәмилҽн көтөп йәнҽ зарыға, шул уҡ ваҡытта осрашыуҙан үҙҽ ҡурҡа, уның алдында ғәйҽбҽн тойоу кәрһҽҙләндҽрә.
Үҙҽн аҡлар сәбәбҽн дә эҙләп ҡарай Фәриҙә, үҙҽ дҽтдомда үҫҽп әсә һөйөүҽн татымағанға Йәмилҽн яҡлай, һаҡлай алманымы? Араҡы яуызды тәүгҽ ирҽ эсмәһә үлмәҫ тә инҽ, ҡайны-ҡәйнәһҽ өйҙәрҽнән ҡыуып сығармаһа, Таһир мҽнән юлдары осрашмаған булыр инҽ. Яҙмышмы, яңылышмы?

Гөлдәр Калимуллина.