Онотормон, тимә... (Аҙағы)

ОНОТОРМОН, ТИМӘ...

(аҙағы)

...Ләйлә шылтыратты. Ҡаршы сығып алырға һораны. Йөҙ төрлө уй менән борсолоп йөрөгән Рауилдың елкәһенән ауыр бер йөк төшкәндәй булды. Ул бит ҡыҙы ла китеп юғалыр йә шылтыратҡанда ла “ҡалам” тип әйтер тип ҡурҡҡайны. Шул тиклем ҡурҡҡайны, хатта теге мәл, ике бәләкәй бала менән ултырып ҡалғанда ла был ҡәҙәр таралып төшмәгәйне. Нисек тә үҙен әүрәтергә тип, төшөнкөлөккә бирелмәҫкә тип, иң ауыр эштәренә тотонған булһа, әле бөтөн нәмәһен бырғатып, мунсаға ашыҡты. Һыуыҡ һыу менән ҡойоноп-сайынып сафланды ла, яҡшы кейемдәрен кейеп, ҡыҙы алып биргән дә бығаса бер ҡулланырға форсат сыҡмаған одеколонын һиптереп, үҙәккә ашыҡты. Юл буйына радионан йырҙар ҡысҡыртты, шуларға хисләнеп бер күңеле тулды, бер осондо йәне. Үҙ алдына һөйләнеп-һөйләнеп ебәргәнен дә аңғарманы: “Ләйләм, минең Ләйләм... Тас Әлифә бит ул... Бәләкәсемде минең...”
Ҡыҙын көтөп торғанда автовокзал эргәһендәге бутиктан сәскә алырға ла уйлағайны, уңайһыҙланды. Ала белмәҫмен йә алғанда ла оҡшатмаҫ, тип уйланы. Әммә ҡыҙын ҡыуандырғыһы, янына ҡайтып төшкәненә рәхмәтен белдерерҙәй берәй нәмә эшләгеһе килде. Ул ниндәйҙер юлын эҙләгән арала автобус килеп тә туҡтаны. Еңел йәйге күлдәк итәген елпелдәтеп ҡыҙсығы килеп тә сыҡты. Рауил ҙур кәүҙәһен килбәтһеҙ аушаңлатып уға ҡаршы ашыҡты:
--Ләйлүк! Мин бында...
Ҡулын күтәреп һуҙыуы булды, тегенеһе атаһының ҡуйынына йәтеш кенә итеп инеп тә сумды:
--Атай!
--Йә, һаумы, нисек йөрөп ҡайттың?
--Һаумы, атай. Ой, һөйләп бөтөп булмаҫ...
--Асыҡтыңмы?
--Эйе. Һыуһаным килеп.
Рауилдың башына шәп уй килде:
--Ҡыҙым, әйҙә кафеға алып инәм. Һин бит уже ҙур ҡыҙыҡай.
--Кафеға? – Ләйлә атаһына үрелеп ҡарап көлдө, — Давай!
Машинаға ултырҙылар ҙа киттеләр. Ҡалаға әйләнеп барған үҙәктең бер тыныс ҡына өлөшөндәге матур кафеға килеп инделәр. Ҡыҙы белдекле рәүештә меню буйынса аш һайланы, нимәләрҙер заказланы, ә Рауил уның мәшәҡәттәре бөткәнен көтөп ултырҙы.
Оҙаҡлатмай ғына тәрилкәләр килде, һуттар, туңдырма, емеш-еләк...
--Ата-ай... – тип һүҙ башланы бер аҙ тамаҡ ялғап алғас Ләйлә, — Мин һиңә хәҙер вис һөйләйем, һин тока ныҡ ҡайғырма, йәме?
Рауил тамаҡ ҡырҙы, елкәһен ыуаланы. Ул инде ниндәй хәбәр ишетергә лә әҙер ине, тик был йөрәк...
--Атай?..
--Эйе, ҡыҙым. Йә?
--В общем... Айгизәр ағай юҡ... үлгән.
Рауил күкрәгенә алып өлгөргән һауаны сығара алманы ла ҡуйҙы. Әсеттереп түше ҡыҫты. Саҡҡа, саҡҡа тын алып ебәрҙе:
--Үлгән?! Нишләп? Ҡасан?
Ҡыҙы уға ҡурҡып ҡарап тынып ҡалды.
--Ләйлә, һөйлә, ни эшләп үлгән ағайың?
--Әсәй... әсәһе әйтеүенсә, передозировканан.
Ир аңлай алманы:
--Пере... нимәне передозировка?..
--Ну-у... наркотик инде...
Асылған ауыҙын да ябырға онотоп бер килке ултырҙы ир. Ишеткәндәре уның башына һыйманы.
--Ул интернатта уҡыған икән. Шунда наркомандар менән дуҫлашып киткән, ти. Армияға алғандар икән – ҡасҡан. Һуңынан бер йортта табып алғандар. Өс егет һәм ике ҡыҙ булғандар, ти... Ағай иҫенә килмәгән...
--Әсәһе... әсәйең нисек?
--Ул... ауырый... Бер үҙе.
--Ире ҡайҙа?
--Ире юҡ икән. Киткән, ти, уның икенсе ғаиләһе бар, ти. Уға тиклем әсәй менән ағайҙы ныҡ ыҙалатҡан.
Рауил алдындағы ирей башлаған туңдырма кәсәһенә ҡарап ҡалды. Эх, Әлифә... Әлифә!.. Әрәм иттең бит баланы ла, үҙеңде лә...
Атаһының хәлен аңлап Ләйлә лә тынды. Юлда улар был хаҡта ҡабат һөйләшмәнеләр.

Аҙна тирәһе икеләнеп йөрөй торғас, Рауил, бер кис, ҡыҙына өндәште:
--Ләйлүк?
--Әү, атай, — нимәнелер ниәтләп тә әйтә алмай аҙапланғанын күптән һиҙеп йөрөгән зирәк ҡыҙы йәнәшәһенә килеп тә ултырҙы, уның ҙур усын асып эсенә үҙенең бәләкәй ҡулын һалды. – Йә?
--Нимә “йә”?
--Ну, әйт инде, әсәйгә барайыммы, тиген. Мин әйтермен, бар, тиермен.
--Ҡайҙан барыһын беләһең ул һин улай? – Рауил көлөп ҡыҙының өлтөк маңлай сәсен һыпырҙы. – Ҡасан үҫеп еттең былай белдекле булып, ә?
--Һиңә оҡшағанмын, ивет?
--Кем әйтә?
--Әсәй әйтте, атайыңа оҡшап аҡыллыһың икән, тине.
Атаһы тағы тынып ҡалды. Ә ҡыҙы уны өгөтләй бирҙе:
--Барып кил, атай. Мин әсәйҙе алып ҡайт тимәйем бит. Просто барып күр. Ул... ул шундай ярҙамға мохтаж...
Ҡыҙының күҙҙәренә тулған йәштәрҙе күреп терләп китте ир. Үҙенең дә күңеле тулды. Балаһын һаҡ ҡына ҡосаҡлап түшенә ҡыҫты:
--Ярай, ҡыҙым, ярай. Тик илама... Һине илатмай йәшәтеү өсөн тырыштым. Инде лә шулай булыр.

Ҡаланың иҫке районында бер-нисә рәт булып ултырып ҡалған ике ҡатлы ағас барактар араһында тейешле номерҙы таба алмай өйөрөлдө лә өйөрөлдө ир. Бер ерҙә һаны, адресы юҡ. Ахырҙа, үткенселәрҙе туҡтатып һорашты. Унан улар төртөп күрһәткән йортҡа ҡарай китте.
Ергә һеңгән подъезд ишеген көсәнеп тартып асып, серей башлаған баҫҡыстар буйлап өҫкә күтәрелде. Тейешле ишек төбөнә килеп торғас, туҡтап, бер тәрән итеп һуланы ла, туҡылдатты. Унан... ишекте асыусы... ҡатынды танырға теләп бер арыуыҡ ҡатып торҙо...
--Рау-уил?.. Һи-ин?..
--Әлифә?..
--Ин. Үт...
Инде лә тағы һерәйеп ҡатты. Ул бит был осрашыуҙан, Әлифәне ҡайҙалыр күреп, тап итеп ҡуйыуҙан ҡурҡып йәшәне. Күрер ҙә, тағы уның ҡараштары алдында теҙ сүгер, нурлы йөҙөнән, татлы еҫенән һушын юғалтыр, тип уйланы. Ә бер ҙә бындай... бындай Әлифәне...
--Ултыр.
Ир, ҡатын шылдырған ултырғысҡа терәлде.
--Поезданмы?
--Эйе, поездан.
--Хәҙер, сәй ҡуйып киләм.
Әлифә сәйнүк алып коридорға сыҡты. Рауил уның артынан һаман шаңҡыған килеш ҡарап ҡалды. Унан бәләкәй бүлмәләге бер карауат та бер диванға, түңәрәк өҫтәлгә һәм кейем шкафына күҙ һалды. Боронғо телевизор өҫтөндәге йәш егеттең фотоһын аңғарып, барып ҡулына алды. Сырамытты. Был уларҙың үҫкән Айгизәрҙәре ине. Ул шулай торғанда Әлифә килеп инде. Инде лә ишек яңағына арҡаһы менән һөйәлеп ҡалды. Рауил фотонан күҙҙәрен саҡ айырып, асырғанып та, нәфрәтләнеп тә ҡатынға төбәлде. Әлифә был ҡарашты күтәрә алманы, йөҙөн устарына йәшереп, илап ебәрҙе:
--Мин ғәйепле, Рауил... мин барыһына ла ғәйепле... Улымды... Улымдың үлемендә лә мин ғәйепле...
Йомшарҙы Рауил, йәлләне. Ул бит бында Әлифәне хөкөм итергә килмәгән. Ә улдарының ҡайғыһын бүлешергә тип юлланған. Килеп тапҡан. Хәҙер уны язалауҙан ни файҙа?
--Тыныслан, Әлифә... Әйҙә, ултыр, һөйләшәйек.
Ҡатын тыңлаусан балалай ултырҙы ла, нәҙек терһәктәрен өҫтәлгә һалып, тарамыш бармаҡтарын ыуаланы.
--Булат ҡайҙа?
--Б-булат?.. Ул бында түгел...
--Уныһын беләм. Тик ниңә улай килеп сыҡты һуң һеҙҙең? Һин бит бөтөнөһөн, хатта бәләкәс сабыйҙарҙы уға алмаштырҙың. Ә ул?
Әлифә бөршәйә төштө. Тик яуап бирмәй сараһы юҡ ине:
--Мин шундай яңылыштым... Башымды юғалттым... Шайтанға арбалыуым булды, ахыры. Әллә нисә тапҡыр барыһын да һиңә һөйләйем, асылайым, тип ынтылдым... Тик Булаттың теленә ышанып, уға ҡаршы баралмай, сығып киттем... Уны яратам, китһә һарғайып үләрмен һымаҡ булды. Үҙемде генә уйлағанмын. Үҙемдән башҡаларҙы күрмәгәнмен дә...
Бында килеп йәшәй башлағайныҡ, Айгизәр атаһын алмаштырыуға ризалашманы. Бәләкәй булһа ла ныҡ ҡаршы торҙо. Һиңә ҡайтам тип иланы, ҡасты, юғалтып та бөттөк... Ахырҙа, Булат уны һуҡҡылай башланы... Тик малай буйһонманы. Улымды яҡлап мин дә аҙ туҡмалманым. Йәшәүҙең рәте китте. Эсеп ҡайтты ла боларҙы, эсеп ҡайтты ла бөтөн ҡөһөрөн беҙгә төшөрҙө. Күрәһең бит, бит-митем ҡырҡылып, ҡыйшайып бөткән...
Ошо тәңгәлдә ҡапыл сәйнүге иҫенә төшөп, сығып уныһын алып инде, бәләкәй сәйнүккә сәй бешерә һалды, өҫтәл ултыртты. Унан сәй яһап ирҙең алдына ҡуйҙы ла, ул алып килгән күстәнәстәрҙе лә теҙгәс, ҡаршыһына терәлеп ары дауам итте:
--Атаһы менән һыйыша алманы Айгизәр. “Атай” тип тә өндәшмәне... Бер-береһен күрә алмаҫ ике йән булдылар. Аҙаҡ мин уны интернатҡа алып барып урынлаштырҙым. Эштә сағымда ныҡ туҡмап имгәтеп ҡуйыр йә Айгизәр берәй нәмә эшләр тип ҡурҡтым. “Аҙыраҡ ҙурайһам мин уны үлтерәм” тине лә ҡәһәтләнде балам. Тик, күрәһең, барыбер һаҡлай алманым...
Бер мәл, әле башта шул ағыу менән дауаханаға эләккәнендә, ҡулдарыма йәбешеп тороп инәлде улым: “Әсәй, әйҙә теге рәхәт булған ауылға ҡайтайыҡ. Атайға ҡайтайыҡ”, — тине. Шул ваҡыт мин дә бөтөнөһөнә күҙ йоморға ла һинең тупһаңа барып йығылырға әҙер инем. Тик... бының мөмкин түгел икәнлеген ҡалған ғына аҡылым менән аңланым...
Артабан инде улым минең менән дә аралашмаҫ булды, сикләнде. Нимәлер әйтеп, аңлатып ҡарауҙарым бушҡа булды. Армияға саҡырғастары аҙыраҡ өмөтөм уянғайны, унда тәртипкә ултырыр, бәлки, тигәйнем. Бына нимә сығарып ҡуйҙы...
Уны сабыр ғына тыңлап ултырған Рауил да шул саҡ бығаса берәүгә лә әйтмәгән зарын тышҡа сығарҙы:
--Ә мин һинең киткәнеңә ышанманым... Был бер яман шаяртыу, ҡурҡыныс төш һәм тағы әллә нимәләр тип уйларға риза инем. Унан, инде тамам һағынып һарғайғас, аҫылынайым да ҡуяйым, ни эшләп мин былай өҙгөләнәм әле, тип, һарайға сыҡһам, аҙбар артында кемдәрҙер һөйләшкән һымаҡ. Ҡараһам, Айбулат менән Ләйлә, һинең һыйыр һауғанда кейгән халатыңды ҡосаҡлап тиреҫ өйөмөндә ултыралар. “Һин илама. Һин иламаһаң әсәй ҙә, өләсәй ҙә ҡайта ул” тип тынысландыра һеңлеһен улым. Ә бит уның үҙенә ни бары биш, тегеһенә дүрт кенә ине... Шунда мин был балаларҙы һуңғы мәрхәмәттән яҙҙыра алмай икәнемде аңланым.
--Әгәр барыһын кире ҡайтарып булһа икән, Рауил?.. Киткән юлдан кире ҡайтып булһа икән?.. Мин уларҙы онотҡан икән тиһеңме һин? Юҡ! Бер көнгә лә, бер мәлгә лә...
--Онотормон, тимә...
--Эйе, онотормон тимә үткәндәрҙе... Һинең балалар менән туҡталышта торғаныңды төштәремдә күреп уянып, тәгәрәп ятып илауҙарым, вокзаға барып тороп та, ултырып китергә йөрьәт итмәй ҡайтыуҙарым... Шул көйөктә, шул әрнеүҙә ҡартайҙым мин. Ҡылығыма язаһын алдым, Рауил, тулыһынса алдым.
Тағы ла бер аҙ тынып ултырғас, ир әйтеп ҡуйҙы:
--Ләйлә... һиңә оҡшаған...
--Төҫкә. Холҡо һинеке, Аллаға шөкөр. Тыйнаҡ, аҡыллы итеп тәрбиәләгәнһең. Айбулат нисек? Быйыл уҡыуын бөтә тиме?
--Эйе. Көҙгә Армияға. Ул... һинең менән күрешергә риза түгел. Әлегә... түгел.
Әлифә көрһөндө:
--Аңлайым. Әгәр бер ваҡытта ла ғәфү итмәһә лә үпкәләй алмайым. Ләйләгә мең рәхмәт инде, минең өндәшеүемә яуап бирҙе. Айгизәрҙе ерләгәс, үҙем дә оҙаҡ тормам һымаҡ булды ла, балаларымдан ғәфү һорап булһа ла өлгөрәйем тип эҙләгәйнем... Ләйлә, изге йөрәкле бала, кисерҙе мине...
Йәштәре субырлап аҡты ла аҡты, үҙе һөйләне лә һөйләне ҡатын:
--Рәхмәт, Рауил һиңә, мең рәхмәт. Килеп хәл белеүең өсөн дә, балалар өсөн дә, һынмағаның өсөн дә. Бына, мин... һындым... баламды ла юғалттым... Һиңә... һеҙгә шундай ҡайғылар килтерҙем... Нисек күтәргәнһеңдер?.. Эй, Аллам... Шундай ҙа аңһыҙ ҡазаларға дусар булдым бит мин... Шундай ҙа язаларға, йән михнәттәренә юлыҡтым... Саҡ ҡына сабырлыҡҡа, саҡ ҡына рәхимлеккә эйә була алманым...Нимә өсөн бирелгән икән миңә был яҙмыш? Рауил? Нимә өсөн?
Рауилдың тауышында ғәйепләү юҡ ине:
--Мин дә был хаҡта күп уйланғаным булды, Әлифә. Һәм шундай һығымтаға килдем: яратыу өсөн. Сикһеҙ, самаһыҙ, онотолоп яратыу өсөн. Ярата белмәй яратыу өсөн...
--Эйе... дөрөҫ әйтәһең. Башҡалар бәхетһеҙлегендә ҡоролған ҡоротҡос, боҙоҡ, ҡара яратыу өсөн...

...Һалдат оҙатыусылар вокзалды күс айырғандағы һымаҡ гөжләтте. Бейегән, йырлашҡан, көлөшкән, илашҡан төркөмдәр береһенән-береһе уҙҙырып шауланы. Айбулатты дуҫтары уратып алып, әллә нимәләр һөйләгән булалар, үҙҙәренсә кәңәш бирәләр микән? Рауил уларҙы ситтән күҙәтеп, улының рюкзак-сумкаларын ҡосаҡлап тора. Вокзалдың әле был, әле теге яғына сығып сабырһыҙланып йөрөгән ҡыҙы, бер урап килә лә, янына тора.
--Ләйлүк-Ләйләйлүк, — тип эләкләй уны атаһы. Балаһының кәйефе ҡырыла барғанын тойоп, күңелен табыуы инде. Бәләкәйендә шулай тиһә, тегеһе көлөп ебәргән була торғайны.
--Килмәҫ тиһеңме? – ҡыҙының өмөтлө ҡарашы уның үҙәген өҙә.
--Әллә... ҡыйыулығы етмәҫ микән?.. Әйтә алмайым, ҡыҙым... Уға ла еңел түгелдер был аҙымды яһауы.
--Киләм, тигәйне... Айбулатты оҙатып ҡалғым килә, тигәйне...
--Әйтеү – бер, эшләү... Ана! Әсәйең бит?
Ләйлә ул күрһәткән яҡҡа “йәлп” әйләнде лә, бөтөн шау-шыуҙы баҫырлыҡ итеп ҡысҡырып ебәрҙе:
--Әсәй килде! Айбулат! Айбула-аат! Беҙҙең әсәй килде!!!

Миләүшә Ҡаһарманова.

Фото асыҡ сығанаҡтан алынды.