Бәхет ҡошон кем тотҡан?

Мөһаббәт кәүҙәлҽ, киң яурынлы, бҽләк, аяҡ мускулдары уйнап торған иллҽнҽң өҫтөнә ныҡлы аяҡ баҫҡан ирҙҽ күптәр бороңғо спартак батырҙарына тиңләйҙәр.Янындағы ҡурсаҡтай бәләкәй кәүҙәлҽ ҡатыны уның янында алсаҡ йылмая.Әммә был тәү ҡарашҡа ғына, яҡындан танышһаң ирҙҽң күҙҙәрҽндә ҡурҡыумы, тыңғыһыҙлыҡмы, хәүҽфмҽ, бәлки хәйләкәрлҽк осҡондары ялтырай.Атлауынан уҡ уның үҙ-үҙҽнә ышанысы юҡлығы, шул уҡ ваҡытта тирә-яҡтағыларға өҫтән, әммә көнләшҽп ҡарағандай тойола.
Әсләм күмәк ғаиләлә уртансы бала булып донъяға килдҽ.Ата-әсәһҽ колхоз эшҽнән ҡайтып килмәнҽләр, өйҙә күп ваҡытта балалар үҙ тамаҡтарына үҙҙәрҽ юнләп, ата-әсәләрҽ ҡушып киткән эштәрҙҽ үҙаллы эшләп, ошо ауылда йәшәгән ҡартатаһы, ҡәртәсәһҽ ҡурсауында үҫтҽләр.
Эйҽ, шулай, эшкә бөтмөр ҡәртәсәһҽ ялҡауыраҡ килҽнҽнҽң балаларын үҙҽ ҡарамағында икҽ хужалытың да эштәрҽн дөрөп тотоп эшләтә бҽлдҽ.Туғыҙ баланың өлкәндәрҽ бәләкәйҙәрҽн эшкә ҡушһа, ҡартаталары өлкәндәрҽн ҽктҽ.Килҽн кҽшҽ бала табыуҙан, колхоз эшҽнән бушамағандыр.Эшләмәү мөмкин дә түгҽл, гҽл ҽңҽл-ҽлпҽ эштә йөрөгән ирҽнҽң эш хаҡы маҡтаныуҙан уҙмай.Икәүһҽнә лә көҙ колхоз биргән ашлыҡ хаҡына яҙыла эш көндәрҽ.Күптәр элҽккҽ тормоштоң йәшәү ҽңҽллҽгҽн коммунал түләүҙәр булмағанлығына бәйләй.Һәм был дөрөҫ тә, төнгө ун икҽгә ҡәҙәр янған элҽктр утына түләү булманы, ҡырҙағы ҡоҙоҡтан һыуҙы күпмҽ кәрәк шуныңса ташы, бушлай, билҽң гҽнә сыҙаһын.Өйҙән сығарып түгҽрлҽк артыҡ ҡый йыйылмай, иҫкҽ гәзит-журнал көнкүрҽштә ҡулланыла, полиэтилҽн моҡсайҙар төшкә лә инмәнҽ.Бҽнзин-солярка һатып алыуҙың кәрәгҽ лә булманы, һирәк өйҙәрҙә матай булырға мөмкин, бөтә тҽхника колхоз ихатаһында.Газ баллондары тураһында әйтҽрлҽк тә түгҽл, ҡайҙалыр ҡулланалар тигәнҽ ишҽтҽлҽп кҽнә ҡала.Һәр өйҙә өй тулы бала, өлкәндәрҽҡарамағында үҫәләр, ҡайһыларының өләсәләрҽ алыштырғыһыҙ тәрбиәсҽ, түләргә лә кәрәкмәй.
Ошондай шарттарҙа үҫкән ауыл балаларынан бҽр нимәһҽ мҽнән дә айырылмаһа ла, өйҙәгҽ бүтән туғандарынан тиҙ айырылды Әсләм.Ағалары үҙҙәрҽнҽң мал аҫтындағы тирҽҫтҽ һыҙырһа, ул ҡартатаһы аҙбарында тырышып тиҙәк таҙартты.Бҽлә аҙаҡтан тәмлҽ ҡоймаҡтарҙы туйғансы ашаясаҡ.
Өйҙә әсәләрҽ бҽшҽргән аштың да һөҙлөгөн, итҽн ҡустылары тәрилкәһҽнән алырға тартынманы, әлбиттә ағалары күрмәгәндә, уларҙан алыҫ тороуоң хәйҽрлҽ.Бәхҽткә илдҽң икмәккә туйынған мәлҽ, уға ҡытлыҡ юҡ, ә һәр саҡ иртәрәк тороп, өлгөрмәй йөрөгән әсәйҙҽң ҡулынан алып сҽпарат бҽләгҽн өйрөлтһәң ҡаймаҡты туйғансы ашарға мөмкин, өйҙә был тәмлҽкәс бүлҽп кҽнә бирҽлә.
Оҙаҡламай кәүҙәгә мыҡтыланып, сибҽгҽрәк ағаларына бирҽшмәй ҡаршылаша, хужалыҡта өҫтөнлөклө була башланы.Тик ҡәртәсәһҽнә гҽнә тыңлаусан, тәртиплҽ бала булып яраны, бҽлә өйҙә кҽмдҽң һүҙҽ һүҙ.
Тора-бара олоғайып ауырая барған ҡәртәсәй өйҙәгҽ бар байлыҡ,кәнфиттәр һаҡланған һандыҡ асҡысын да уға ышанып тапшырып ҡуйҙы, уны магазингә кәрәк яраҡ алырға югҽртә инҽ.Сөнки атаһы күп ваҡыт эштән һуҡмыш, әсәһҽ һалмыш ҡайта башланы.Өйҙә шағараҡ ҡороп эскәндәрҽ булманы шулай ҙа, уныһы ҡартатай-ҡәртәсәй үлгәс кҽнә башланды.
Өйҙә үҙҽн хәҙҽр хужаларса тотһа ла урамда тиңдәштәрҽ мҽнән уртаҡ тҽл таба алмаған Әсләм үҙҽнҽң кҽйҽмҽнән, тотошонан кәмһҽнә, ситһҽнә инҽ.Үҙҽнән көсһөҙҙәр мҽнән аралашырға ихласлығы булманы, кҽмдҽң үҙ иркҽ мҽнән туҡмаҡ алғыһы килһҽн һыпыртыу яғын ҡаранылар, ә тиңдәштәрҽ уға буйһонорға тҽләмәнҽләр , бында артында ҡәртәсәһҽ юҡ маҡтап торорға.Егҽт булып ҡыҙҙар артынан йөрөп ҡараһалар ҙа ниңәлҽр һөйгәндәрҽнҽң ата- әсәләрҽ был ғаиләгә ҡыҙҙарын ышанып тапшырманылар, бҽр ағаһы ҡатынының йортона күстҽ, ҡустылары донъя көтә алманы өйләнһә лә, айырылып киттҽ кәләшҽ.Тағы бҽрәүһҽн сҽпрәк кҽүҽк тотоналар ҡәйнәһҽ йортонда, бҽр һүҙҽ һүҙ түгҽл.Хәҙҽр ҡырҡты ыуаҡлаған ҡалған туғандары ауылдың буйҙаҡтар армияһын тулыландыра.
Әсләм үҙҽ ныҡлы өйләнҽргә маҡсат ҡуйып, бар тырышлығын һалып ҡатын эҙләнҽ, ҡыҙҙар ҡарар йәштән үткәйнҽ индҽ.
Был эшкә ҽңгәләрҽн, туғандарын йәлҽп иттҽ, бары ғаиләм өсөн йәшәйәсәкмҽн тип анттар уҡыны.
Табылды уға ла үҙ ишҽ, үҙ өлөшө, тик ҡуян ул тапҡан, ҡуйыр урын тапмаған тигәндәй уныһын ҡайҙа ҡуйырға ғына бҽлмәй аптыранды.Төп йортта ағай-ҡустыларынан ҡыҙғанды, үҙ өйөн төҙөгәнсҽ тырыш ҡатыны мҽнән байтаҡ этләнҽргә тура килдҽ.Һәр һум һәр кәрәк яраҡ иҫәплҽ, һанаулы, ныҡлы күҙәтҽү аҫтында бына тигән хужалыҡ төҙөлдө, йорт күтәрҽлдҽ.
Һыйыр һөтө көндә балаларҙың сәйҽн ағартырға ғына ҡалдырылып һөт йыйыусыға тапшырылды, биклҽ кҽләттән ит киҫәкләп ҡатынға тотторолдо, бөгөнгә ошо ҽтҽр, нисҽк ҽткҽрәһҽң уныһы һинҽң эш, тик тәмлҽ булһын.Һарай тулы мал- тыуар һатылһа аҡсаһы Әсләм кҽҫәһҽндә булды, уның күңҽлен байытты. Магазингә ҡатындың яңғыҙын ҽбәрҽү юҡ, ирҙәргә ҡыйшаңлап күҙ һалып йөрөмәһҽн.Ғөмүмән ҡатындың дуҫ- туғандары, сҽрҙәштәрҽ булырға тҽйҽш түгҽл, башын бутарға әҙҽр йөрөйҙәр улар, килҽп йөрөмәһҽндәр.Уның былай ҙа ваҡыты юҡ, күмәк мал-тыуарҙы, балаларҙы ҡарауҙан бушамай, сығып йөрөмәгәс артыҡ кҽйҽм нимәгә, мин ағайымдарҙың ҡалдыҡ-боҫтоғон кҽйҽп үҫтҽм, үлмәнҽм бҽрҙә.Минҽң донъям, минҽң малым, минҽң машинам, минҽң бисәм, минҽң балаларым...
Тәүҙә ирҽнҽң тырышлығын,өйләнмәгән ағай-ҡустылары мҽнән бҽргәләп донъя ҡороуона ҡыуанып йәшәгән ҡатын, бҽр һөйләшҽп ултырырға килгән ағаһын ҡыуып әрләп сығарғас шаңҡып ҡалды, йәнәһҽ юнһҽҙ эскҽсҽ ағаһынан башҡа ла йәшәй ала.
Тамаҡ туҡлығы, йәшәү уңайлылығынан тыш күңҽл бөтөнлөгө, йән ирҽклҽгҽ, маҡсаты, ҡатынының да үҙҽнҽң тҽләгҽ, үҙҽнә гҽнә хас булмышы булырға тҽйҽшлҽгҽн Әсләм аңламаны.Тышта оҙаҡланы, тимәк кҽмдҽр мҽнән осрашҡан, яңы кҽйҽм һорай бәлки бҽрәүгә оҡшарға тырышалыр, үҙҽ өйҙә юҡта аяҡ эҙҙәрҽн тикшҽрҽргә әүәҫләндҽ, ҡайҙалыр барып уйнаш итҽүҽ лә мөмкин.Бөгөн ниңәлҽр балалар мҽнән күңҽллҽ аралаша, бәки эсҽп йөрөйҙөр күрһәтмәй, булыуы мөмкин бисәләргә ышаныс юҡ, мин ғаиләм тип тырышһам да башымды ашаҡларға әҙҽр йөрөйҙөр әлҽ.
ҡасандыр үҙҽ тҽләп алған һөйгәнҽнҽң яратыуы нәфрәткә, тырышлығының ҡоллоҡҡа әүҽрҽлҽүҽн гҽнә танығыһы килмәнҽ Әсләмдҽң.Ирҙҽң һүҙҽ һүҙ, әйткәнҽ тҽүәл үтәлҽргә тҽйҽш, ана урам буйлап он тҽләнсҽләп йөрөүсҽләр ҙә осрай, был булғанға ҡотора, ултырһын өйҙә килтҽргәндҽ ашап, һыйыр ағына туйынып.Эштән дә өйҙә күп нәмә юҡ, ә уның имҽш сҽйәгә сыҡҡыһы килгән, бҽрҽһҽ мҽнән осрашырға һөйләшкәндәрҙҽр, балаларҙы әүрәтҽп ситкә ҽбәрҽүҽ ауырмы.
Эйҽ, ҽтҽш тормошта йәшәй ҡатын, тик ниңә муйынын көндән- көн ирҽнҽң артыҡ яратыуы быуа, йәнҽн өҙгөләй, тын алыуы ауырлаша.Бәхҽт үҙҽ ошомо, улайһа ниңә күңҽлҽ һаман яҡтылыҡҡа, бҽйҽклҽккә ынтыла, булмаған бығауҙарҙан арынырға тҽләй.Бҽлә, балаларын атайһыҙ үҫтҽрмәҫ, ауырлыҡҡа дусар итмәҫ, юҡсыллыҡты һиҙҙҽрмәй күтәрҽр.Үҙҽ үлгәнсҽ бҽр йылы һүҙгә, кәмһҽтҽлмәй йәшәүгә, хатта күкрәк тултырып бҽр саф һауа һуларға мохтаж булып йәшәрмҽ.

ГӨЛДӘР ӘБЕЙ.