Онторомон, тимә (Дауамы)

ОНОТОРМОН, ТИМӘ...

(дауамы)
Ә әсәһе был ваҡытта ҡыҙҙар уртаһында рәхәтләнеп сәй эсә ине. Дүртенсе көн рәттән уға ҡыҙҙар килә, йыйыштыралар, йыуындыралар, ашарға бешерәләр, унан өйөн йылытып, алдына ризыҡтарын теҙеп ултыртып, ҡайтып китәләр. Уларға бит иртәнсәккә эшкә. Иртә менән иһә Булат килеп мейесен яғып китә. Рауилы теге көн ошолар менән кәнсерт тип йөрөп ауырыған бит. Әйтте инде свитыр кей, йөн ойоғоңдо онотма тип, тыңлаймы ул? Бушҡа тыҡып ултырмай бит инде әпсәһе, үпкәһе слабый бит уның, бәләкәйҙән, һыуыҡ тейһә ныҡ ята шулай. Әле йәштәр “берәй аҙнаға ғына һалдылар” тиһә лә, һиҙеп тора уның йөрәге, буйтым ауырып киткән ул, бажалый...
--Йә? – тип сабырһыҙ ҡаршылай ул утын ҡосаҡлап ингән Булатты. – Ызванит иттеңме?
— Иттем. Хәле яҡшырған, йөрөп ята тинеләр инде. Тағы бер-ике көн и... барып та алырмын.
--Шайтырың шу... – Инсебикә кибеп-ҡатҡан аяҡтарын юрған аша ыуып ултыра, үҙе егетте өйрәтә:
--Йүшкене ҡапыл тартма, балам, иптәп кенә. Атыу төбө-тамыры менән килеп төшәр. Шулай... Утыныңды ла бис тыҡма, яртылай ғына ит. Кисәгенән һыуынмаған әле. Рауил, атаһы ҡошап, өй-йортто һәйвәт ҡарай бит ул, хәзәйствинней, Аллаға шөкөр, йылы оҙаҡ тора.
Тик Рауил ике-өс көндән генә ҡайта алманы, ике-өс аҙнанан да түгел. Ҡышты ауҙарып ҡына ҡайтып инде ул әсәһенә. Ябығып, бәләкәсәйә, бөршәйә төшөп ҡалған ине. Инсебикә ҡапылда уны хатта танымай торғандай итте. Булаттың һәм анау ҡыҙҙарҙың әүәтеүенә генә әүмәгәйне шул, хәле еңелдән түгелдер тип фаразлағайны, шулай булған шул. Ҡаты ауырымаһа кеше былай бүҫкәреп уҡ ҡаламы?
Илап-буҙлап алды әсә. Улының ҡулын тарамыш устарынан ысҡындырмай, һурылған йөҙөнән талсыҡҡан ҡараштарын айыра алмай аҙапланды.
--Балам, кәштәнең аҫҡы бүлегендә пишинйә менән кәнфит бар, сәйгә ал шуларҙы. Алма ла алдыртҡайным әле, ҡайҙа ҡуйҙы икән ҡыҙҙар?.. Райхан килен ит һалып киткәйне, беште инде... Әйҙә... Ҡайҙа тотҡарланды ул килен? Һурпаһын йүнәтергә нишәп инмәй һаман? Ҡайтҡаныңды белмәй утыра микән?
--Әсәй, ярай, мин үҙем... Күршеләрҙе йонсоттоҡ инде былай ҙа.
--Йонсоттоҡ тип, күрше шулай була инде ул. Шәп саҡта мин бер күршемә лә отказ итмәнем эш-маҙарға, балларын да ҡараштым, өмәләренә лә барҙым, йомош-йоланға бис йөрөштөк. Әле лә үҙҙәре белеп инәләр, балам, һис мыжып ятманым... Теге ҡыҙҙар йыш килде. Булат ней көн дә. Рәхмәт инде барыһына ла... һау булһындар.
Уның хәбәрен бүлеп күрше еңгә килеп керҙе. Аш йүнәтте. Өҫтәл ултыртыуға ире лә ишек ҡаҡты. Уларға ҡушып икенсе яҡ күршеләрҙе саҡырҙылар. Һуңғараҡ Булат та бында ине. Күмәкләшеп Рауилдың “ҡаты ауырыҙан” имен ҡотолоуын билдәләп алдылар. Инсебикә арҡаһына терәлеп ултырып, кәсәнән ҡоротло һурпа һемерә-һемерә, бәхетле йылмайып ҡунаҡтарын күҙәтте.

Былай ҙа кеше менән аралашып бармаған Рауил хәҙер айырата үҙенә бикләнде. Дауаханаға ла йыш йөрөгән, бында өйөнә лә килә һалып ингән ҡыҙҙарҙы ла артыҡ яҡынлатманы. Икеһе менән дә бер тигеҙ, дуҫтарса ғына хәл-әүәл белеште лә, күберәген баш һелкеп йә көлөмһөрәп кенә тыңлап тик ултырҙы. Был ике сәскә кеүек һылыуҡайҙарҙың бөтә яҡтан да килгән икәнлектәрен дә күрә ул, күҙе бар ҙа инде, тик йөрәге ҡуҙғалмай уларҙың ҡарашынан да, төҫ-һынынан да. Ә бына Әлифә менән ниңәлер бөтөнләй башҡаса. Өндәшмәһә лә, хатта күҙҙәре осрашмағанда ла, унан һирпелгән һиҙелер-һиҙелмәҫ хушбуй еҫенән дә иҫерә, йөрәге ҡолаҡ төбөнә дөпөлдәй башлай. Ҡыҙ үҙе быны һиҙеп ҡалмаһын йә дуҫы аңғармаһын тип, улар менән дә осрашмаҫҡа тырыша шуға. Унан бигерәк Булаттың Әлифәне туҡтауһыҙ ҡыйырһытыуын, тупаҫлығын, һанға һуҡмауын күтәрә алмай шикелле. Ниңә улай итәлер дуҫы? Артыҡ шашҡанмы ул ҡыҙ-ҡырҡын халҡы менән? Әллә яратмаймы икән? Быныһына ышана алмай егет. Нисек итеп Әлифәне яратмаҫҡа мөмкин? Ул бит ер һылыуы, ожмах ҡошо, фәрештә...

Көндәрҙән бер көндө, дөрөҫөрәге кис, әсәһен һикәлтәгә сығарып ултыртып, йәшелсәгә һыу ҡойоп йөрөһә, ҡапҡаны һаҡ ҡына асып Әлифә килеп инде. Рауилдың ҡулындағы биҙрәһе дыңғырҙап ҡулынан төшөп китте лә, уны йәһәт алып өлгөрҙө. Ҡыҙ башта Инсебикә инәй янына килеп ултырҙы, һаулыҡ һорашты.
--Арыу әле, балам. Үҙең генәме? Булат улым ҡайҙа?
--Булат... – ҡыҙ егеткә ҡарап алды, — эштә микән?.. Мин үҙ йомошом менән килгәйнем ауылға. Канторға... ҡағыҙҙар артынан.
--Ә-ә-ә, шулайҙыр... Хәҙер, ана, һыуын ташып бөтһә сәй ҡуйыр...
--Юҡ-юҡ. Мин былай ғына... Булат һуңғараҡ алып барып ташлар, тип көтәм.
Рауил баҡсаһын тамамлауға көтөү ҡайтты. Малдарҙы ҡарап ябып, ҡыҙ алдында биҙрә тотоп ялан кәртәгә үтеп китә алмай аҙапланды хәҙер хужа. Быны Әлифә лә аңғарҙы һәм көлә-көлә килеп биҙрәләрен алды:
--Берәй халат бирәһеңме? Яулыҡ.
Һыйырҙарға быҙауҙарын ҡушып эйҙереп биреп, тулашып айҡашҡан нәмәләрҙе инәләренән айырып бәйләгәс, ҡыҙҙың кескәй ултырғысҡа йәтеш кенә итеп терәлеп тыз да быз һауып алып киткәненән сихырланып арбалып торҙо. Ошонан гүзәлерәк, ошонан илаһираҡ нимә булырға мөмкин икән? Әйтерһең, Әлифә бысраҡ ҡойроғо менән битенә сепелдәткән ала һыйыр аҫтында түгел, ә көмөш ҡыллы алтын арфа артында ултыра һәм сихри көй башҡара...
--Рауил тейем! Йоҡлап киттеңме?
--Ә?
--Ысҡындыр быҙауын.
--Хәҙер...
Һөттө сипарат аша айырта белмәй икән ҡыҙ. Рауилдың талғына ғына өйөрөлтөүенән һапты үҙенә алып маташтырып ҡараны, тик йә шәбәйтте, йә яйланы, ҡаймағы йә ҡойолоп китте, йә туҡтаны. Әлифәнең яҡынлығынан уңайһыҙланып манма тиргә төштө егет. Ахырҙа, ҡыҙ уны ҡотҡарҙы, ашарға бешерә торорға булды. Шулай бергәләшеп киске эштәрҙе тамамлап, әсәһен алып килеп, сәйгә ултырҙылар. Әлифә самауыр төбөнә ҡунаҡлап, хужабикәләрсә ҡыланып уҡ, сәй яһай башланы.
--Бына ошолай берәй килен алып ҡайтмай бит быныһы, — тип, асыуһыҙ ғына һуҡранды әсәһе. – Ҡалай күңелде булыр ине. Атыу бер үҙе бошоноп алып тик йөрөй...
--Әсәй... – Рауил тыйып өлгөрә алманы.
--Әхирәт ҡыҙҙарыңдың береһен димдәһәң ней була, Әлифә ҡыҙым. Бына беҙҙең егеткә. Еңгә була торған булһаң, Аллам биреп, һиңә ней ҡәйнешеңде күҙле-башлы итеү сөннәт.
Әлифә Рауилға төбәп ҡарап алды. Йылмайҙы. Тик йылмайыуында ниндәйҙер һағыш бар ине. Килеп ингәнендә үк уның ҡарашында ла, төҫ-башында ла бер күңелһеҙлекте, төшөкөлөктө һиҙгәйне ул Рауил.
--Минең әхирәттәрҙең икеһе лә бөгөндән киләсәк Рауилға, инәй, үҙенең теләге генә булһын.
--Әстәғәйем! Ауыҙыңа бал да май. Улай була торған булһа ней, әйҙә ниәттәйек. Ә? – Инсебикә йәштәрҙең әле береһенә, әле икенсеһенә алмаш-тилмәш ҡараны.
--Әсәй... Эсеп бөтһәң, әйҙә, индереп һалам. Миңә әле аттарҙы тышап ебәрергә кәрәк.
--Ай, Алла... Мин уға кәләш һөйҙәйем, ул миңә ат һөйҙәй... Ҡалайтырға быны, — тип һөйләнә-һөйләнә, улының беләгенә йәтешләп урынлашып, ҡулын иңенә һалды әсә. Үҙе улының яурыны аша ҡыҙға хәйләкәр баш ҡаҡты, йәнәһе, килештек!

Рауил аттарын ебәреп ҡайтты ла аласыҡҡа инә алмай бер килке урамда йөрөнө. Әлифә һаман унда ине. Һауыт-һаба йыуып урынлаштыра, тағы нимәләрҙер менән мәшәҡәтләнә шунда. Күпмелер ваҡыттан һуң, хужаның бындалығын күреп, ишек уйымына сығып баҫты. Рауил уға яҡынлашты:
--Барып киләйемме? Ҡайтҡандыр инде.
Әлифә аҙыраҡ өндәшмәй торҙо. Унан бер тәрән һуланы ла, көтөлмәгән һорау бирҙе:
--Күргәнең бармы уны?
--Бар... – үҙе һағайып ҡалды.
--Ни эшләп йөрөй?
— Ну-у... эштә...
--Эштән башҡа ваҡытта? Икенсе еңгә тапҡан тиҙәр бит һиңә.
Рауилдың теле көрмәлде:
--Нис-сек?.. Еңгә...
--Нисек таба һуң? Һин уның дуҫы ла инде – беләһең.
Егет ҡыҙға бер генә һирпелеп алды ла, эстән үрелеп йоҡа курткаһын алып кейҙе:
--Хәҙер алып киләм. Борсолма. Ултырып тор.

Ул барып ингәндә, Булат, мунса йыуынып сыҡҡан да, ҡайҙалыр йыйына ине. Былай яһана икән, ҡатын-ҡыҙ янына бара, яңылышлыҡ юҡ. Тимәк, Әлифәнең бындалығын белә.
Дуҫын күреп ул ҡоластарын йәйеп ебәрҙе:
--Хуш килдең! Сәләм!
--Сәләм.
--Как раз һин, дуҫ, әйҙә минең менән.
--Ҡайҙа? Беҙгә түгелме ни?
--Райүҙәккә ине юл. Ә һеҙҙә нимә?
--Беҙҙә ни... Әлифә.
Одеколон һиптереп торған Булат, уға сәйерһенеп көҙгө аша баҡты:
--Ул һеҙҙә нишләй?
--Йомош менән төштөм, ти, ауылға. Аңлауымса, һине эҙләп килгән. Һеҙ... һин... үпкәләштегеҙме ни?
Булаттың йәне көйгәне йөҙөнә сыҡты, ҡыҙарып-бүртенеп үк китте:
--Башы бармы бына шул бис... ҡыҙҙың? Ну, килмәйем икән, тимәк, не хочу! Шуны ниңә был сепрәк баштар үҙҙәре аңлай алмай икән? Уларға мотлаҡ хәрефләп әйтергә кәрәк: все – любовь прошла!
--Ты чье?.. Блин... дурак что ли?..
--Икенсе ҡыҙ менән таныштым мин. Уже айға яҡын инде ухаживаю. Во! Беләңме? Боттары... түштәре... Модель!
Рауил ҡаштарын төйөп дуҫына ныҡ төбәлде, тауышы ла тамаҡ төбөнән сыҡты:
--Һин хәҙер беҙгә бараһың. Әлифә көтә.
--Слушай, дуҫ, һуңлайым. Үҙең берәй нә...
--Булат! Һин беҙгә бараһың.
Булат туҡталып Рауилға ҡарай биреп торҙо. Унан ҡапыл ризалашты:
--Ну, давай. Токо уны алып китмәйем, үҙең теләһә нисек оҙатаһың.
Егеттәр, һәр кеме үҙ уйына батып, һөйләшмәй генә килеп еттеләр. Рауил дуҫына аласыҡҡа төртөп күрһәтте лә, өйгә ыңғайланы. Инде лә, сисенмәй генә урынына ятты. Әсәһе шаршау артында тыныс ҡына мышнай ине. Моғайын, Булат Әлифәһен алып китер, уларҙан һуң ҡапҡаны ябып ҡалырмын да, тип уйлай ине, күп тә үтмәй ҡапҡа “шап” итте. Кемдер уны көс менән һелтәп китте.
Сыҡһа – урамда берәү ҙә юҡ. Аласыҡтың утын да һүндермәгәндәр. Барып инһә – тертләп китте. Әлифә иҙәндә ултыра. Битен ҡулдары менән ҡаплаған да бөршәйгән.
--Әлифә?..
Ҡыҙ ҡапыл йөҙөн асты. Иламай ине. Бары ап-аҡ булған.
--Ул... китте...
Егет яуап бирер һүҙ тапманы.
--Китте... Ташлашабыҙ... ғәфү ит, тине...
Рауил һаман өнһөҙ тик торҙо.
--Ә мин... беләһеңме... Рауил, мин бит ауырлы...
Ишеткәнен ҡапыл ғына аңлай ҙа алманы егет. “Ауырлы” нисек була әле, тип уйланы. Ҡолағы ундайҙы ишеткәне юҡ... Туҡта! Туҡта?..
--Ни эшләйем икән, ә, Рауил?.. Үлер инем – ҡурҡам... Сығып китәйем микән әллә... себер яғынамы?
--Булат... беләме? – тип кенә һорай алды ахырҙа Рауил.
--Белә... Абортҡа бар, тине.
--Әлеме ни?
--Әле.
Рауил иҫенә килгәндә Булаттарҙың тәңгәленә еткәйне инде. Уңай ғына дуҫы ла килеп сыҡты. Ул матайын урам тышына ҡуйып, кәрәк-ярағын алып сығып килә ине. Тәҙрәнән төшкән ут яҡтыһында Рауилды танып та өлгөрҙө, уныһы килеп һелтәп тә ебәрҙе. Булат салҡан барып төштө лә, ни булғанын аңлай алмай ятты. Унан яй ғына тороп баҫҡайны, тағы эләкте. Инде тамам ни булырын төшөнгән егет ҡабат ҡалҡынманы. Рауилға ҡаршы тора алмаҫын да, өсөнсө суҡмар артыҡ булырын да белеп, тик ятты ла ҡуйҙы. Дуҫы уның аяғына баҫҡанын көтөп тора бирҙе лә, тегенеһе бирелгәнен белдереп ҡулдарын күтәргәс, ергә төкөрөп борлоп китте. Ауыҙ-мороно онталған Булат, тамағына киткән ҡанын йота-йота, йондоҙло күккә ҡарап оҙаҡ ятты әле.
(дауамы бар)

Миләүшә Ҡаһарманова.

Фото асыҡ сығанаҡтан алынды.